Ölçüt Bağımlı Test (ÖBT), özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinde öğrencinin BEP’inde yer alan her kazanım için, önceden belirlenmiş bir ölçüte (ör. üç denemenin üçünde bağımsız yapma) ulaşılıp ulaşılmadığını ölçen değerlendirme aracıdır; bazı kurumlarda "kontrol listesi" olarak da adlandırılır. Gelişim Özet Formu (GÖF) ise dönem sonunda, bu test sonuçlarını ve dönem boyunca tutulan ders kayıtlarını öğrenci başına tek sayfada özetleyen belgedir. Bu iki belge, dönemin başında ne hedeflendiğini ve sonunda nereye gelindiğini yan yana gösterir.
"Ölçüt bağımlı" ne demek?
Ölçüt bağımlı test, öğrenciyi başka öğrencilerle değil, kendi BEP’inde yazan ölçütle karşılaştırır. Kazanım "gösterilen dört ana renk kartından istenen rengi üç denemenin üçünde bağımsız gösterir" biçiminde yazılmışsa ölçüt bellidir: üç deneme, üçü de bağımsız. Test sırasında öğrenciye bu deneme yapılır ve sonuç ölçüte ulaştı / ulaşmadı olarak kaydedilir. Bu yüzden BEP’teki kazanımlar ölçülebilir yazılmamışsa dönem sonunda test edilecek bir şey de yoktur; test, BEP’in kalitesini dönem sonunda geri yansıtır.
Ölçüt Bağımlı Test ile Kaba Değerlendirme Formu karıştırılmamalıdır. KDF tüm modül kazanımlarını Evet/Hayır olarak tarar ve kayıt anında yapılır; test ise yalnızca BEP’e alınmış kazanımları, her birinin kendi ölçütüyle ve dönem içinde birden fazla kez ölçer.
İlk, ara ve son ölçüm mantığı
Test dönem içinde en az üç kez uygulanır ve gelişim bu üç noktanın karşılaştırılmasıyla görülür. Tek bir dönem sonu ölçümü, öğrencinin nereden başladığını göstermediği için tek başına anlamsızdır.
| Ölçüm | Ne zaman | Amacı |
|---|---|---|
| İlk ölçüm (başlangıç düzeyi) | BEP hazırlandıktan sonra, derslere başlarken | Kazanımın başlangıçtaki durumunu ölçütle kaydetmek; KDF’deki Hayır işaretinin ayrıntılı hâli. |
| Ara ölçüm | Dönemin ortasında | İlerleme var mı, yöntem işe yarıyor mu, BEP’te değişiklik gerekiyor mu? |
| Son ölçüm | Dönem sonunda, Gelişim Özet Formundan önce | Kazanıma ölçüt düzeyinde ulaşıldı mı; ulaşılmadıysa hangi düzeyde kaldı? |
PKT kayıtlarından nasıl beslenir?
Her dersin sonunda doldurulan Performans Kayıt Tablosu (PKT), çalışılan davranışın hangi yardım düzeyinde yapıldığını kaydeder. Dönem boyunca biriken bu kayıtlar, Ölçüt Bağımlı Testin sonucunu neredeyse önceden söyler: bir kazanımın davranışları son haftalarda sürekli "bağımsız" işaretlenmişse son ölçümde ölçüte ulaşılması beklenir; hâlâ "fiziksel yardım" görünüyorsa ulaşılmamış olması normaldir.
Bu ilişki iki yönde denetlenir. PKT’lerde aylarca bağımsız görünen bir kazanımın son ölçümde "ulaşmadı" çıkması ya da tersine hiç bağımsız işaretlenmemiş bir kazanımın "ulaştı" olarak raporlanması, kayıtların derste değil masa başında üretildiğinin işaretidir. Gelişim raporunun güvenilirliği, PKT ile test sonuçlarının aynı hikâyeyi anlatmasına bağlıdır.
- PKT: ders bazlı, davranış düzeyinde, yardım düzeyi ölçütü; her ders sonunda.
- Ölçüt Bağımlı Test: kazanım düzeyinde, BEP’teki ölçüte göre ulaştı/ulaşmadı; dönem içinde üç kez.
- Gelişim Özet Formu: öğrenci düzeyinde, dönemin tamamı; dönem sonunda bir kez.
Gelişim Özet Formu (GÖF) nasıl hazırlanır?
Gelişim Özet Formu, dönem sonunda öğrencinin sorumlu öğretmeni tarafından hazırlanır ve BEP biriminde veliyle paylaşılır. Formda dönem boyunca çalışılan kazanımlar, her birinin ilk ve son ölçüm sonucu, ulaşılan ve devam eden hedefler ile bir sonraki dönem için öneriler yer alır. Form, BEP’in "değerlendirme" bölümünün cevabıdır: planda ne söz verilmişse burada ne olduğu yazılır.
- 01
Son ölçümü tamamlayın
Dönem sonu Ölçüt Bağımlı Testi, BEP’teki her kazanım için uygulanır ve sonuç kaydedilir. Ölçüm yapılmadan özet yazılmaz.
- 02
PKT dökümünü yanınıza alın
Dönemin aylık PKT dökümleri, kazanım başına yardım düzeyi eğilimini gösterir; özet metnindeki yorumlar bu eğilime dayanmalıdır.
- 03
Her kazanım için ilk ve son ölçümü yan yana yazın
Başlangıç düzeyi, dönem sonu düzeyi ve "ulaştı / devam ediyor / değiştirildi" durumu. Değiştirilen hedeflerde değişiklik tarihi belirtilir.
- 04
Dönemin genel özetini yazın
Kısa ve somut: hangi bölümlerde ilerleme oldu, hangi kazanımlar devam edecek, öğrencinin devam durumu ve ders sayısı. Genel ifadelerden ("gelişme gösterdi") kaçının.
- 05
Sonraki dönem önerilerini ekleyin
Devam edecek kazanımlar, yeni bölüme geçiş önerisi, modülün tamamlanıp tamamlanmadığı ve RAM’a iletilmesi gereken görüşler.
- 06
Veliyle paylaşın ve imzalatın
Form BEP biriminde veliyle birlikte okunur; velinin görüşü eklenir ve imzalanır. İmzalı nüsha öğrencinin dosyasına, bir nüsha veliye verilir.
RAM’a gönderilen gelişim raporu ve rapor yenileme
Öğrencinin RAM raporu süresi dolduğunda ya da raporda önerilen modül saati tamamlandığında veli, yeni değerlendirme için RAM’a başvurur. Bu başvuruda kurumun hazırladığı gelişim raporu (bazı kurumlarda "portfolyo" ya da "bireysel gelişim raporu") RAM’ın önüne gelen en somut belgedir; RAM uzmanı öğrenciyi kısa bir görüşmede tanır, dönem boyunca ne çalışıldığını ise bu rapordan öğrenir.
Gelişim raporu, Gelişim Özet Formundan ve Ölçüt Bağımlı Test sonuçlarından üretilir; ayrıca uygulanan program ve modüller, kullanılan ders saati, ulaşılan ve devam eden kazanımlar ile kurumun bir sonraki dönem için önerisi (aynı modülün devamı, yeni modül, başka bir programın eklenmesi) yer alır. Raporun somut, ölçüme dayalı ve PKT kayıtlarıyla tutarlı olması, RAM’ın öğrencinin ihtiyacını doğru görmesini sağlar. Rapor yenileme adımları için RAM raporu rehberine bakın; modül bitiminde ne olacağı program ve modül rehberinde anlatılır.
Denetimde dönem sonu belgelerine nasıl bakılır?
- BEP’teki her kazanım için ilk ve son ölçüm var mı; ara ölçüm yapılmış mı?
- Test sonuçları aylık PKT dökümüyle tutarlı mı?
- Gelişim Özet Formu BEP dönemi bitiminde ve veli imzasıyla hazırlanmış mı?
- "Ulaştı" olarak raporlanan kazanım, sonraki dönemin BEP’inde yeniden hedef olarak yer alıyor mu (çelişki)?
- RAM’a verilen gelişim raporu, kurum dosyasındaki özet formuyla aynı bilgileri mi taşıyor?
Dönem sonu değerlendirmeyi yazılımda yapmak ne değiştirir?
Kâğıtta dönem sonu değerlendirme, öğretmenin aylarca biriken PKT’leri masaya yayıp özet çıkarmasıdır; tutarsızlık ve unutma kaçınılmazdır. Yazılımda BEP kazanımları, ders sonu PKT’ler ve dönem içi ölçümler aynı listeye bağlı olduğu için test formu kazanımlarla hazır gelir, PKT eğilimi kazanımın yanında görünür ve Gelişim Özet Formu bu verilerden üretilir. Edisify’da dönem sonu değerlendirme bu şekilde çalışır: ölçümler kazanıma bağlı kaydedilir, özet form ve RAM’a verilecek gelişim raporu aynı kayıtlardan çıkar.