Destek eğitim programı (DEP), Millî Eğitim Bakanlığı’nın özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde uygulanmak üzere hazırladığı, her biri bir engel ya da yetersizlik türüne yönelik öğretim programlarının ortak adıdır. Bugün uygulanan 7 program vardır: görme, işitme, dil ve konuşma, bedensel, otizm, zihinsel ve öğrenme güçlüğü. Bir öğrencinin hangi programdan yararlanacağına kurum değil, Rehberlik ve Araştırma Merkezi (RAM) karar verir ve bunu RAM raporuna yazar.
Programlar kurum için iki şeyi belirler: ne öğretileceğini ve ne kadar süreyle öğretileceğini. Ne öğretileceği modül, bölüm ve kazanım listesinde; ne kadar süreyle öğretileceği ise modül süresinde yazar. Kurumun hazırladığı Kaba Değerlendirme Formu ve BEP, bu listenin ve sürenin dışına çıkamaz.
7 destek eğitim programı
Her programın MEB tarafından verilmiş bir kodu vardır; RAM raporunda ve MEBBİS Özel Eğitim Modülünde program bu kodla görünür. Her programın ayrıntılı modül listesi için ilgili sayfaya gidebilirsiniz.
| Program | MEB kodu | Sayfa |
|---|---|---|
| Görme Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı | 10005 | Görme programı |
| İşitme Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı | 10007 | İşitme programı |
| Dil ve Konuşma Güçlüğü Destek Eğitim Programı | 10009 | Dil ve konuşma programı |
| Bedensel Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı | 10010 | Bedensel program |
| Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireyler Destek Eğitim Programı | 10013 | Otizm programı |
| Zihinsel Engelli Bireyler Destek Eğitim Programı | 10015 | Zihinsel program |
| Özel Öğrenme Güçlüğü Destek Eğitim Programı | 10017 | Öğrenme güçlüğü programı |
Bir öğrencinin raporunda birden fazla program önerilebilir; örneğin otizm programıyla birlikte dil ve konuşma programı. Bu durumda her program için ayrı değerlendirme, ayrı BEP ve o programın zorunlu eğitim personeli gerekir.
Program → modül → bölüm → kazanım → davranış
Her program aynı beş katmanlı yapıyla düzenlenmiştir. Bu yapıyı bilmek, RAM raporunu okumayı ve kurum belgelerini doğru düzeyde doldurmayı kolaylaştırır; her belge hiyerarşinin farklı bir katmanında çalışır.
| Katman | Ne ifade eder | Hangi belgede görünür |
|---|---|---|
| Program | Engel türüne göre hazırlanmış öğretim programı (7 tane). | RAM raporu, MEBBİS ders girişi |
| Modül | Programın içindeki beceri alanı; toplam saati ve kendi kazanım listesi vardır (ör. Öz Bakım Becerileri, Sosyal Beceriler). | RAM raporu (ihtiyaç ve süre), KDF, BEP |
| Bölüm | Modülün içindeki alt başlık; ilgili kazanımları bir arada tutar (ör. Giyinme, Yemek Yeme). | KDF, BEP (uzun dönemli amaç) |
| Kazanım | Öğrencinin edinmesi hedeflenen ölçülebilir beceri. | KDF (Evet/Hayır), BEP (kısa dönemli amaç), ÖBT |
| Davranış | Kazanımın gözlenebilir alt basamağı; derste doğrudan çalışılan birim. | PKT (ders sonu ölçüt) |
Modül süresi (toplam saat) ne demek?
Her modülün program kitapçığında yazan bir toplam saati vardır; örneğin otizm programındaki Sosyal Beceriler modülünün toplam süresi 1.300 saattir. Bu sayı, modülün tüm kazanımlarının bir öğrenciyle baştan sona çalışılması için öngörülen azami ders saatidir. Öğrencinin bu saatin tamamını kullanması gerekmez; kazanımlara daha erken ulaşılırsa modül daha kısa sürede tamamlanır.
RAM raporunda modül süresi iki biçimde karşınıza çıkar. Birincisi raporun geçerlilik süresidir: rapor belirli bir tarihe kadar geçerlidir ve bu tarih geçince eğitim desteği ödemesi durur. İkincisi modül bazında önerilen süredir: rapor, öğrencinin hangi modülü kaç saat alacağını belirtir ve kurum bu saati aştığında o modülden ders veremez. Kurumun ay içinde verebileceği ders sayısı ise ayrı bir kuraldır; aylık ders hakkı rehberinde anlatılır.
- Modül süresi program kitapçığından gelir; öğrenciden bağımsız bir tavandır.
- Raporda önerilen süre RAM’ın o öğrenci için verdiği saattir; modül süresini aşamaz.
- Kullanılan süre kurumun o modülden bugüne kadar verdiği ders saatidir; MEBBİS kayıtlarından izlenir.
Modül bitince ne olur?
Bir modül iki şekilde biter: ya öğrenci modülün kazanımlarına ulaşmıştır ya da raporda o modül için önerilen saat dolmuştur. Her iki durumda da kurum kendi başına yeni bir modüle geçemez; yeni modül ancak RAM raporunda yazıyorsa uygulanabilir. Raporda başka modül yoksa ya da raporun süresi dolmuşsa veli, kurumun hazırladığı gelişim raporuyla birlikte RAM’a yeniden başvurur. RAM yeni değerlendirme yapar ve yeni raporda hangi modüllerin devam edeceğine ya da başlayacağına karar verir.
Bu yüzden dönem sonu değerlendirme belgeleri (Ölçüt Bağımlı Test ve Gelişim Özet Formu) yalnızca kurum içi kayıt değildir; RAM’ın bir sonraki raporu yazarken önüne gelen tek somut kanıttır. Modül bitmeden önce gelişim raporunun hazır olması, rapor yenilemede boşluk oluşmasını ve o boşlukta ödemenin durmasını önler. Rapor yenileme süreci için RAM raporu rehberine bakabilirsiniz.
Bireysel ve grup eğitimine uygunluk
Dersler bireysel ya da grup olarak verilir. Hangi modülün grup eğitimine uygun olduğu program kitapçığında ve raporda belirtilir; sosyal beceri, iletişim ve oyun ağırlıklı modüller gruba daha uygunken, birebir fiziksel yardım gerektiren modüller bireysel çalışılır. Grup oluştururken öğrencilerin aynı program ve aynı modülde olması, RAM raporlarında aynı ihtiyaç bölümünün yazması ve yaş farkının makul olması beklenir; Grup uyumu için aynı program, aynı modül ve yakın ihtiyaç düzeyi aranır.
Grup eğitim odasının kontenjanı da programa göre değişir: Standartlar Yönergesi’nin ilgili maddesinde otizm için 4, bedensel için 5, zihinsel için 8, diğer programlar için 10 öğrencilik tavanlar yer alır; bireysel eğitim odasında tek öğrenci bulunur. Ayrıntı ve hesaplama için grup eğitimi rehberine ve kontenjan takibiya bakın.
Program ve modülleri yazılımda izlemek ne değiştirir?
Kâğıtta modül saati, kurumun elle tuttuğu bir sayaçtır ve öğrenci sayısı arttıkça sayaç şaşar. Yazılımda RAM raporu girildiğinde program, modüller ve önerilen saatler öğrenciye bağlanır; KDF ve BEP yalnızca bu modüllerin kazanımlarını gösterir, verilen her ders modülün kalan saatinden düşer. Edisify’da 7 programın modül, bölüm, kazanım ve davranış listesi hazır gelir; grup kurarken program ve modül uyumu, ders planlarken kalan modül saati sistem tarafından denetlenir.